Przejdź do menu głównego | Przejdź do treści | Przejdź do wyboru wielkości czcionki | Przejdź do mapy strony | Przejdź do osób | Przejdź do wiadomości | Przejdź do wydarzeń | Przejdź do instytucji | Przejdź do wyszukiwarki wydarzeń |

Miasto Stołeczne Warszawa

Dziesiątki miejsc na poranne spacery

Szukaj


Pałac pod Blachą
Pałac pod Blachą
Rodzaj instytucji: muzeum
Pl. Zamkowy 5 Warszawa
www.zamek-krolewski.pl/palac-pod-blacha-zaprasza
Historia pałacu Pod Blachą sięga pierwszej połowy XVII w. Grunty przy skarpie i murze obronnym od północno–wschodniej strony Zamku nabył Wawrzyniec Reffus, kowal i płatnerz na dworze króla Jana Kazimierza. W latach 1651 – 1655 wybudował on parterową kamienicę przy południowo–wschodnim krańcu muru wazowskiego, którą można zobaczyć na rycinie z 1656 roku (Erik Dahlbergh, Widok Warszawy od strony Pragi).

W wyniku najazdu Szwedów i Rakoczego w latach 1656 – 1657 budynek mocno ucierpiał. Odbudowa trwała do schyłku XVII w. Na początku XVIII w. stał się własnością kanonika wileńskiego Krzysztofa Białłozora. W 1720 r. kamienicę nabył podkomorzy koronny Dominik Jerzy Lubomirski (od 1726 r. wojewoda krakowski) i rozpoczął stopniową przebudowę, która trwała do lat trzydziestych. Budynek zyskał nowy kształt architektoniczny, a ze względu na pokrycie dachu blachą miedzianą, również nową nazwę – „pałac Pod Blachą”. Nazwę zachował do dziś, mimo że w 1760 r. pożar strawił blaszany dach i budynek został przykryty czerwoną dachówką (nowe pokrycie dachu widoczne jest na obrazach Bernarda Bellotta Widok Warszawy od strony Pragi i Widok Warszawy z tarasu Zamku Królewskiego).

W 1777 r. pałac Pod Blachą stał się własnością króla Stanisława Augusta i został włączony do królewskich rezydencji. W 1780 r. rozpoczęła się przebudowa pałacu (według projektu Dominika Merliniego). Dobudowano m.in. piętro w skrzydle północnym urządzając tam okazałą bibliotekę królewską. W latach 1778 – 1795 w pałacu mieszkał marszałek wielki koronny Jerzy Mniszech, nadzorujący kancelarię królewską. W grudniu 1794 r. król Stanisław August podarował pałac Pod Blachą swemu bratankowi, księciu Józefowi Poniatowskiemu.

Po śmierci króla w 1798 r., po załatwieniu spraw spadkowych po zmarłym stryju, książę Józef rozpoczął urządzanie swojej rezydencji. Wraz z księciem w pałacu zamieszkało liczne towarzystwo: siostra Józefa, Maria Teresa, zajmująca wraz z bratem pierwsze piętro i legendarna hrabina Henriette de Vauban, francuska arystokratka, którą książę poznał podczas pobytu w Brukseli w 1793 r. Hrabina wywarła ogromny wpływ na księcia, stając się jego opiekunką i towarzyszką. W tym czasie pałac zasłynął jako miejsce spotkań literackich, ale także wystawnych i nierzadko dość frywolnych hucznych balów i przyjęć. Beztroski i lekki tryb życia księcia Józefa i związanej z nim polskiej i francuskiej arystokracji był mocno krytykowany przez mieszkańców Warszawy, żyjących w trudnych realiach pruskiej okupacji lat 1796 – 1806.

28 listopada 1806 r. do Warszawy weszły – po serii zwycięstw w wojnie z Prusami – wojska francuskie. Wkraczających pod wodzą Napoleona Bonaparte Francuzów witała miejska milicja na czele z księciem Józefem Poniatowskim. Tworząc na zajętych ziemiach polskich namiastkę rządu polskiego, Napoleon powołał księcia na stanowisko Dyrektora Wojny. Od tego momentu pałac Pod Blachą stał się jednym z kluczowych miejsc w Warszawie. W październiku 1807 r. książę Józef Poniatowski został Ministrem Wojny Księstwa Warszawskiego, a pałac Pod Blachą, jako jego siedziba, zyskał rangę budynku rządowego.

Podczas pobytu Francuzów w Warszawie przynajmniej raz gościł w pałacu Napoleon Bonaparte. Przez kilka miesięcy mieszkał tu marszałek Francji, Joachim Murat, którego łączyła z księciem Józefem szczera przyjaźń. Była to znana i barwna postać. W powszechnej opinii dzielny żołnierz, jednocześnie bon vivant i nie stroniący od romansów bywalec licznych spotkań towarzyskich i balów. W tym czasie mieszkańcem pałacu była też Anetka z Tyszkiewiczów Potocka – siostrzenica księcia Józefa, która w swych pamiętnikach pozostawiła barwny i nieco złośliwy obraz mieszkańców pałacu Pod Blachą tamtych czasów. Sama Anetka stała się na krótko obiektem westchnień Joachima Murata. Pałac słynął nie tylko z bujnego życia towarzyskiego, podejmowano tu też decyzje najwyższej wagi państwowej dotyczące np. administrowania państwem czy organizacji i rozbudowy armii. Wiosną 1812 r. książę Józef Poniatowski podążył z wojskiem, aby połączyć się z Wielką Armią Napoleona, udającego się na wyprawę przeciw Rosji. Opuścił pałac, aby nigdy już do niego nie powrócić. Zginął pod Lipskiem 19 października 1813 r., osłaniając odwrót wojsk francuskich.

W 1816 r. pałac i Warszawę opuściła hrabina de Vauban. W lutym 1820 r. siostra księcia, Maria Teresa Tyszkiewiczowa sprzedała pałac carowi Aleksandrowi.

Jako własność kolejnych carów budynek pałacu Pod Blachą został przeznaczony na cele mieszkalne i służył urzędnikom rosyjskich namiestników aż do 1915 r., kiedy w wyniku działań I wojny światowej Rosjanie opuścili Warszawę.

W latach czterdziestych XIX w. pod kierunkiem architekta Adama Idźkowskiego dokonano przebudowy pałacu, obniżając dach, którego nowy kształt widoczny jest na fotografiach z przełomu XIX i XX w.

Po krótkim okresie niemieckiej okupacji w latach 1915 – 1918 Polska odzyskała niepodległość. Pod kierunkiem Kazimierza Skórewicza dokonano kolejnej przebudowy, przywracając dawny kształt dachu i dokonując renowacji elewacji frontowej. Jednocześnie budynek ponownie zaczął pełnić funkcje urzędowe. Od 1922 r. mieściła się w nim Centralna Biblioteka Wojskowa i inne agendy Ministerstwa Spraw Wojskowych. Po 1926 r. w pałacu urządzono mieszkania dla pracowników Kancelarii Cywilnej oraz oficerów Gabinetu Wojskowego prezydenta Ignacego Mościckiego.

Od października 1939 r. do września 1944 r. stacjonował tu batalion niemieckiej żandarmerii „Potsdam”. Pałac Pod Blachą przetrwał okres 1939 – 1945 (na fotografiach z 1945 r. widać zdewastowaną bryłę pałacu pozbawioną dachu). Po remoncie w latach 1945 – 1949 w pałacu ulokowano biura Archiwum Głównego Akt Dawnych, biura Państwowych Zbiorów Sztuki oraz Biuro Budowy Trasy W-Z.

W 1989 r. budynek przekazano Zamkowi Królewskiemu i odtąd pałac Pod Blachą zaczął pełnić funkcje muzealne. W skrzydle południowym ulokowano zbiór kobierców wschodnich z kolekcji Teresy Sahakian.

Po kompleksowym remoncie w latach 2004 – 2008 wystrój pałacu nawiązuje do okresu, gdy był własnością rodziny Poniatowskich. Na pierwszym piętrze znajduje się apartament księcia Józefa Poniatowskiego, nawiązujący wystrojem do historii rodu Poniatowskich, czasów Księstwa Warszawskiego oraz związków z Francją Napoleona.

W odnowionych wnętrzach odbywają się zajęcia edukacyjne dla szkół oraz spotkania o charakterze kulturalno-edukacyjnym, tematycznie związane z kulturą Orientu, historią pałacu oraz wydarzeniami przełomu XVIII i XIX w.


Opr. Sławomir Kosim, Jagoda Pietryszyn

źródło: www.zamek-krolewski.pl/palac-pod-blacha-zaprasza

Zobacz też

Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki
muzeum
Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni
galeria, muzeum
Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma
muzeum, instytucja edukacyjna, instytucja badawcza, organizator wydarzeń