Przejdź do menu głównego | Przejdź do treści | Przejdź do wyboru wielkości czcionki | Przejdź do mapy strony | Przejdź do osób | Przejdź do wiadomości | Przejdź do wydarzeń | Przejdź do instytucji | Przejdź do wyszukiwarki wydarzeń |

Kapuściński
Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka
Swietłana Aleksijewicz

z rosyjskiego przeł. Jerzy Czech
wyd. Czarne, Wołowiec

Homo sovieticus tęskni
Opowieść polifoniczna to znak firmowy Swietłany Aleksijewicz. W latach 90. i na początku XXI wieku reporterka nagrała setki rozmów z ludźmi radzieckimi. Po upadku imperium stracili grunt pod nogami. Wszystko, w co wierzyli, przestało obowiązywać. Świat po pierestrojce okazał się obcy i wrogi. Także zwolennicy zmian przeżywają rozczarowanie. Nie potrafią żyć w warunkach drapieżnego kapitalizmu, popadają w nędzę, popełniają samobójstwa. Koniec „wspólnej ojczyzny proletariatu” przynosi wojny, zamachy, mordy na tle etnicznym. Budzi się tęsknota za komunistycznym ładem, za rządami silnej ręki. I nadzieje na odrodzenie imperium: „Jeszcze nasze migi będą latać nad Rygą”.
Elżbieta Sawicka

Swietłana Aleksijewicz

Swietłana Aleksijewicz
(rocznik 1948) Jest białoruską pisarką i dziennikarką. Ukończyła dziennikarstwo na uniwersytecie w Mińsku, pracowała jako wychowawczyni w internacie, nauczycielka, dziennikarka. Jest laureatką wielu nagród, m.in. National Book Critics Circle Award, Pokojowej Nagrody im. Ericha Marii Remarque’a, Nagrody Szwedzkiego Pen Clubu, Lipskiej Nagrody Książkowej na rzecz Porozumienia Europejskiego, Nagrody im. Andrieja Siniawskiego, Nagrody Fundacji im. Friedricha Eberta. Została odznaczona francuskim Orderem Sztuki i Literatury stopnia oficerskiego, a od kilku lat jest wymieniana jako kandydatka do Literackiego Nobla.
Jej książki zostały przetłumaczone na ponad 20 języków i stały się kanwą licznych spektakli teatralnych oraz scenariuszy filmowych.
Książkę „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety” (w przekładzie Jerzego Czecha) uhonorowano w Polsce w 2011 roku Nagrodą im. Ryszarda Kapuścińskiego oraz Literacką Nagrodą Europy Środkowej „Angelus”.
Po polsku ukazały się także „Ołowiane żołnierzyki” i „Krzyk Czarnobyla” w przekładzie Leszka Wołosiuka, a w tłumaczeniu Jerzego Czecha „Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości” (nowy przekład), „Ostatni świadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy” i „Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka”.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Autorki.

13 maja 2015 w Domu Spotkań z Historią w Warszawie odbyło się spotkanie ze Swietłaną Aleksijewicz, poświęcone „Czasom secondhand”.
Zapis rozmowy można obejrzeć TUTAJ.

Jerzy Czech

Jerzy Czech
(rocznik 1952) – tłumacz, poeta, publicysta. Z wykształcenia matematyk. Mieszka w Poznaniu, utrzymuje się z pracy literackiej.
Debiutował wierszami satyrycznymi w prasie „Solidarności”, publikował w drugim obiegu. Wiersze pisze także po rosyjsku, w Rosji wydał tomik miniatur poetyckich „Stichi odnokratnogo upotrieblenija”.
Przełożył około czterdziestu książek, głównie współczesnych, m.in. „Pijcie ocet, Panowie” Daniiła Charmsa, „Życie i los” Wasilija Grossmana, „Głuptaskę” Swietłany Wasilenko, „Kysia” Tatiany Tołstoj, „Jest noc” Ludmiły Pietruszewskiej, kryminały Borisa Akunina, wspomnienia Aleksandra Sołżenicyna i gen. Aleksandra Lebiedzia.
Wprowadził na polskie sceny sztuki Nikołaja Kolady i Wasilija Sigariewa.
Jest laureatem nagrody ZAiKS-u za przekłady (2003). Za tłumaczenie książki „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety” Swietłany Aleksijewicz otrzymał w 2010 roku dwie nagrody – im. Ryszarda Kapuścińskiego oraz Angelus. A za autorski tom poetów samizdatu „Wdrapałem się na piedestał” został uhonorowany Nagrodą Literacką Gdynia (w 2014 roku – w kategorii „Przekład”).

Mińsk żył, jakby nas nie było

Poszłam do klubu na zabawę i przez cały wieczór nikt mnie nie poprosił do tańca. Bo jestem… terrorystką.

Przeczytaj fragment książki "Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka." Swietłany Aleksijewicz

W którym miejscu kończy się człowiek

Piotr Mitzner
O „Czasach secondhand...” Swietłany Aleksijewicz w przekładzie Jerzego Czecha pisze juror Piotr Mitzner

Swietłana Aleksijewicz swoją książkę ułożyła z opowieści przedstawicieli trzech pokoleń ludzi, którzy doświadczyli sowieckiego komunizmu, jego upadku, transformacji i jej klęski, epoki Putina. Miała być to książka o człowieku sowieckim (homo sovieticus), ale nurt życia, zapisanego w pamięci świadków, przekroczył wyznaczone ramy. Jest tu poświęcenie i poniżenie, czułość i zbrodnia, marzenie i brak nadziei. A wszystko w ekstremalnym napięciu: miłość, potrzeba prawdy i wiary w cokolwiek. Najgorzej radzą sobie bohaterowie z wolnością, której się boją, bo przede wszystkim kojarzy się im ona z chaosem i biedą początku lat dziewięćdziesiątych. Potrafią się trudzić, ale chyba nie umieją pracować.
Opanowali za to sztukę opowieści, choć emocje i autocenzura sprawiają, że bywa ona fragmentaryczna, urywkowa (ten jej charakter bardzo dobrze oddał w przekładzie Jerzy Czech). Opowieść jest niekiedy wzruszająca, a innym razem straszliwie bolesna, jak choćby wtedy gdy dotyczy ludzkiego stada, które potrafi okazać współczucie albo stratować ofiarę. Stany skrajne współistnieją jak donosiciel i jego ofiara siedzący później latami w tym samym biurze, w jednym pokoju.
Wielki reportaż Aleksijewicz powstawał długo, ukazał się po raz pierwszy w 2009 roku, ale pewne fragmenty czyta się dziś w nowym świetle, zwłaszcza wątki wojenne. Bez przemyślenia prawdy i mitu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej trudno jest pojąć i czasy sowieckie, i Rosję dzisiejszą. Były więzień, torturowany i poniżany, cudem ocalony powiada: „Wojna była dla mnie wybawieniem… Jedyną szansą, żeby odzyskać dobre imię. Cieszyłem się”.
Książka powstała dzięki temu, że jedna strona (autorka) wspaniale umie słuchać, a druga (jej rozmówcy) świetnie opowiadają. Ktoś mógłby zapytać, czy „Czasy secondhand” nie są zbyt oszlifowane, zbyt efektowne i literackie? Takie wrażenie wynika stąd, że literatura i życie są w Rosji mocno splecione, czasem trudno stwierdzić, czy literatura naśladuje życie, czy na odwrót. Przecież nieśmiertelnym bohaterem poezji i prozy rosyjskiej jest „mały człowiek”, który istnieje w rzeczywistości. Żyje też na stronach książki Aleksijewicz. Autorka nie potępia go, nie osądza, tak jak nie osądzali Gogol ani Dostojewski.
Bohaterowie książki mówią na ogół bardzo otwarcie, spowiadają się, zwłaszcza gdy ich życie dobiega końca. Są jednak granice opowieści, za którymi rozciąga się milczenie. Jedna z bohaterek mówi: „kiedy umrę, niech będzie tylko muzyka, a ludzie niech milczą”. Zresztą w kraju, zajmującym 14 procent kuli ziemskiej, skłonnym do ekspansji słowo „granica” brzmi inaczej niż gdzie indziej. Nawet gdy dotyczy jednostek ludzkich. W epizodzie o człowieku, który załamał się w śledztwie i przysłużył się do aresztowania innych, jak on niewinnych, jego bratanek mówi: „Ja nie mam prawa potępiać. Pani też nie. Stryjka Wanię wnoszono do celi na noszach, mokrych od krwi i moczu. We własnym gównie. Nie wiem, w którym miejscu kończy się człowiek… A pani wie?”.
Nie ma potępienia, nie ma oceny, ale nie ma też usprawiedliwienia. To wielka sztuka pisania i bycia człowiekiem na nieludzkiej ziemi. Takim świadkiem był Józef Czapski, taka jest Swietłana Aleksijewicz.

Piotr Mitzner

Dwugłos studencki: Reportaż z secondhandu

Anna Nowak
Czasy secondhandu. Koniec czerwonego człowieka Swietłany Aleksijewicz wpisuje się w sytuację we współczesnej Rosji. Wspomnienia bohaterów książki tłumaczą tęsknotę wielu Rosjan za radzieckim imperium, ich radość z odzyskania Krymu oraz ogólny zachwyt nad polityką prezydenta Władimira Putina. Rozmowy autorki z „sowkami” pokazują, jakim szokiem i porażką dla wielu była zmiana ustroju w latach 90., jak wiele Rosjan nie potrafiło odnaleźć się w nowym systemie. Aleksijewicz prowadzi nas po wszystkich zakątkach byłego ZSRR, przytacza opowieści Białorusinów, Ormian i opowiada o konfliktach, które wybuchły po upadku imperium. Ludzi, z którymi rozmawia łączy jedno – poczucie porażki. Wszyscy bohaterowie, zarówno ideowcy, jak i ci, którzy nigdy w komunizm nie wierzyli, zawiedli się transformacją ustrojową. Historie zebrane przez Aleksijewicz pozwoliły mi trochę lepiej zrozumieć, co dzieje się w głowach dzisiejszych Rosjan.(...)
Anna Nowak

Przeczytaj cały tekst „Reportaż z secondhandu” Anny Nowak

Więcej informacji o recenzjach studentów Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego

Dwugłos studencki: Przez codzienność o Historii

Hanna Ciesielska
Swietłana Aleksijewicz w „Czasach secondhand” oddała głos bohaterom. Jej celem było z jednej strony pokazanie homo sovieticus, czyli obywatela wychowanego w ZSRR, poddanego wpływom władzy i bezgranicznie podporządkowanego systemowi. Z drugiej, zaprezentowanie ludzi, którzy wyrywają się schematowi człowieka sowieckiego. Pytanie, czy można stworzyć wiarygodny i obiektywny obraz tak rozległego zagadnienia w jednej książce. Szeroka panorama przedstawiona w reportażu złożona jest przede wszystkim z historii o codzienności. Rozmówcy białoruskiej pisarki opowiedzieli o swoich pierwszych miłościach, o rozmowach ze znajomymi w kuchni, o niezachwianej wierze w lepsze czasy. Opowiedzieli także o łagrach, o próbach samobójczych, o umierającej nadziei, że jeszcze może być lepiej.(...)
Hanna Ciesielska

Przeczytaj cały tekst „Przez codzienność o Historii” Hanny Ciesielskiej

Więcej informacji o recenzjach studentów Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego

Książka

Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka
Swietłana ALEKSIJEWICZ

z ros. przeł. Jerzy Czech

wyd. Czarne, Wołowiec