Przejdź do menu głównego | Przejdź do treści | Przejdź do wyboru wielkości czcionki | Przejdź do mapy strony | Przejdź do osób | Przejdź do wiadomości | Przejdź do wydarzeń | Przejdź do instytucji | Przejdź do wyszukiwarki wydarzeń |

Miasto Stołeczne Warszawa

Dziesiątki miejsc na poranne spacery

Szukaj


Zofia Nałkowska (1885 - 1954)
dramatopisarka, pisarka, eseistka
Powieściopisarka, eseistka, także autorka dramatów i publicystka. (1 v. Rygier, 2 v. Gorzechowska). Urodziła się 10 XI 1885 roku w Warszawie, była córką Wacława - znanego geografa. Po ukończeniu jednej z miejscowych prywatnych pensji studiowała filozofię, historię, językoznawstwo, geografię i ekonomię na tajnym Uniwersytecie Latającym. Jej młode lata przypadły na najciekawszy okres w literaturze polskich – zmierzch pozytywizmu i narodziny Młodej Polski. Debiutowała wierszem Pamiętam zamieszczonym w 1898 roku w „Przeglądzie Tygodniowym”. Jej pierwsze poezje – przesycone nutami modnego wówczas symbolizmu - drukował w swojej „Chimerze” Zenon Przesmycki („Miriam”). Pierwsze opowiadanie wydrukowała w „Ogniwie” w 1903 roku, zaś pierwszą powieść rok później w „Prawdzie”. Zasmakowawszy w prozie, na dobre rozstała się z poezją. Do czasu wybuchu I wojny światowej opublikowała m.in. powieści: Kobiety, Książę, Rówieśnice, Narcyza oraz opowiadania zebrane w tomach Koteczka, czyli białe tulipany i Lustra. Lata wojny skierowała jej uwagę na cierpienie innych ludzi. Efektem tych wnikliwych obserwacji stały się Tajemnice krwi oraz Hrabia Emil. Przez pewien czas mieszkała w Kielcach, później w Krakowie, jednak do 1922 roku pozostała w Warszawie lub Górkach pod Wołominem. Zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości czynnie włączyła się w organizację tworzonego Związku Literatów. W latach 1904-1911 była żoną o dziewięć lat starszego od siebie pedagoga i poety Leona Rygiera (syna właściciela apteki w podwarszawskich Markach), dla którego zmieniała nawet wyznanie, biorąc ślub w kościele ewangelicko-augsburskim, zaś w latach 1922 – 1929 związała się węzłem małżeńskim z Janem Tomaszem Gorzechowskim „Jurem” – legionistą, który porzucił dla niej żonę i trójkę dzieci. Z tym ostatnim nigdy nie przeprowadziła podobno oficjalnej sprawy rozwodowej... Oba małżeństwa nie były udane, a pisarka miała w swoim życiu mniej lub bardziej burzliwe romanse m.in. z podróżnikiem, badaczem obszarów podbiegunowych Stanisławem Mędrzeckim, publicystą Cezarym Jellentą oraz pisarzami Karolem Irzykowskim i Wacławem Berentem. Przez cztery kolejne lata mieszkała pod Wilnem i w Grodnie. W 1926 roku powróciła do stolicy. W okresie międzywojennym była czołową reprezentantką prozy realistyczno-psychologicznej. Kryzys ideowy II Rzeczypospolitej, na który spojrzała przez pryzmat swojego ostatniego małżeństwa, przedstawiła w dwóch powieściach: Granica i Romans Teresy Hennert. W 1934 roku została członkiem Polskiej Akademii Literatury (kilka lat później organizacja ta przyznała jej swój Złoty Laur). Związana była też z grupą literacką „Przedmieście”. Zbliżyła się m. in. do Stefanii Sempołowskiej i Teodora Duracza. Podejrzewano ją nawet o poglądy lewicowe, gdyż z takimi ugrupowaniami uczestniczyła w akcjach protestacyjnych przeciw osadzaniu przeciwników politycznych w więzieniu w Berezie Kartuskiej. W 1938 roku, wraz z młodszym od siebie o 23 lata osobistym sekretarzem Bogusławem Kuczyńskim zamieszkała w kamienicy przy ul. Podchorążych. W czasie okupacji była działaczką warszawskiego podziemia kulturalnego. Wraz z matką i siostrą Hanną – cenioną rzeźbiarką - mieszkała w Warszawie, utrzymując się z prowadzenia sklepu tytoniowego. Po II wojnie światowej była posłanką na sejm i do Krajowej Rady Narodowej, działała w Międzynarodowej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskich. Krótko mieszkała w Krakowie, potem przeniosła się do Łodzi, by w 1950 roku powrócić do Warszawy. Zamieszkała na trzecim piętrze Domu Związku Literatów Polskich przy Krakowskim Przedmieściu 87. Na jej dorobek literacki składa się ponad dwadzieścia tomów prozy (obok wymienionych wyżej także warte wspomnienia Węże i róże czy Węzły życia oraz na poły autobiograficzny Dom nad łąkami) i dramaty (Dom kobiet). Wydała też wstrząsający tom szkiców wojennych Medaliony. Wydarzeniem literackim stało się opublikowanie prowadzonych przez nią przez wiele lat Dzienników. Za swoje zasługi została w 1930 roku odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, w Polsce Ludowej zaś Złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Sztandaru Pracy, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Na rok przed śmiercią otrzymała Nagrodą Państwową w dziedzinie literatury. Zmarła niespodziewanie 17 XII 1954 roku w stolicy, a bezpośrednią przyczyną śmierci był wylew krwi do mózgu. (OADŻ, 101; EW1; WLTL; MWIZ; CKPDW)
Muzeum w domu rodzinnym pisarki w Górkach pod Wołominem.

Grób w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym (dawniej Komunalnym) na Powązkach, zaprojektowany przez jej siostrę Hannę.

Ul. Zofii Nałkowskiej: dz. Bielany, os. Słodowiec, od ul. K. Makuszyńskiego do ul. Lisowskiej.